ไลโคพีน (Lycopene) สารสกัดจากมะเขือเทศ กับผลการวิจัยที่มีต่อสุขภาพ

        มะเขือเทศเป็นผักสีแดงที่อุดมไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุ รวมถึงสารอาหารต่างๆ ที่มีความจำเป็นต่อร่างกาย โดยเฉพาะสารต้านอนุมูลอิสระที่จัดอยู่ในกลุ่มแคโรทีนอยด์ มีชื่อว่า ไลโคพีน และเป็นกลุ่มสารเคมีที่ประกอบไปด้วยสารไฟโตเคมีคัลมากกว่า 600 ชนิด ซึ่งจะช่วยป้องกันความเสียหายจากอนุมูลอิสระ อันเป็นสาเหตุของความเสื่อมจากร่างกายและโรคเรื้อรังต่าง ๆ

การรับประทานไลโคพีนให้ได้ประโยชน์สูงสุด

        เราอาจจะกล่าวได้ว่าระดับของสารแคโรทีนอยด์นั้น เป็นตัวบ่งชี้สำคัญถึงสุขภาพโดยรวม แต่เนื่องจากร่างกายของเราไม่สามารถผลิตได้เอง จึงจำเป็นต้องได้รับจากการรับประทานอาหารที่เต็มเปี่ยมไปด้วยสารแคโรทีนอยด์ อย่างเช่นผักผลไม้ที่มีสีแดง รวมถึงซอสมะเขือเทศที่จะมีปริมาณไลโคพีนสูงกว่ามะเขือเทศสดถึง 2 เท่า

        ดังนั้นในแต่ละวันจึงควรรับประทานมะเขือเทศให้หลากหลายรูปแบบ ทั้งชนิดแบบปรุงสุกและแบบสดๆ เพื่อให้ร่างกายได้รับวิตามิน เกลือแร่ และสารอาหารอื่นๆ อย่างครบถ้วน แต่ร่างกายจะดูดซึมไลโคพีนได้ดีที่สุดจากมะเขือเทศที่ปรุงสุกด้วยความร้อนระยะเวลาสั้นๆ เท่านั้น หรือเลือกรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารประเภทสารสกัดไลโคพีนจากแหล่งที่เชื่อถือได้

ผลการวิจัยเกี่ยวกับระดับไลโคพีนที่มีต่อสุขภาพ

        จากผลการศึกษาในผู้ใหญ่ชาวอเมริกันจำนวนมากกว่า 13,000 คน ที่พบว่ากลุ่มตัวอย่างซึ่งมีระดับไลโคพีนในเลือดต่ำ มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตที่สูงขึ้นจากทุกสาเหตุ เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มที่มีระดับไลโคพีนสูงกว่า
โดยเมื่อเทียบกับสารแคโรทีนอยด์ชนิดอื่นๆ ระดับไลโคพีนที่ต่ำมาก ถูกเสนอว่าอาจเป็นตัวบ่งชี้หนึ่งที่สะท้อนถึงความเสี่ยงด้านสุขภาพในภาพรวมได้ค่อนข้างชัดเจน อย่างไรก็ตาม งานวิจัยลักษณะนี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกต (observational study) จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่าเป็นความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลโดยตรง

        เมื่อมีการศึกษาในผู้ชายเกี่ยวกับระดับไลโคพีนที่ค่อนข้างต่ำนั้น พบว่ามีความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจเพิ่มมากขึ้นเป็น 3 เท่า และเมื่อแบ่งผู้หญิงออกเป็น 4 กลุ่ม ตามระดับไลโคพีนที่อยู่ในเลือด พบว่ากลุ่มผู้หญิงที่มีระดับไลโคพีนในเลือดอยู่ในสามอันดับแรก มีแนวโน้มเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจน้อยกว่ากลุ่มที่มีระดับไลโคพีนต่ำที่สุด ประมาณร้อยละ 50 จากข้อมูลการวิเคราะห์ของการศึกษานั้นๆ

        นอกจากนี้ผลการศึกษาวิเคราะห์ในปี ค.ศ. 2004 บางฉบับยังรายงานว่า ผู้ชายที่มีระดับไลโคพีนในเลือดสูง มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมองที่ลดลงได้ถึงประมาณ 39% อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเหล่านี้เป็นเพียงหลักฐานเชิงระบาดวิทยา ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่าง “ระดับไลโคพีน” กับ “ภาวะสุขภาพ” ซึ่งยังต้องอาศัยการศึกษาประเภทอื่นๆ เพิ่มเติมเพื่อยืนยันกลไกและผลลัพธ์เชิงสาเหตุอย่างชัดเจน

        สารแคโรทีนอยด์ชนิดต่างๆ จะมีประสิทธิภาพในด้านการดูแลสุขภาพได้ดี ก็ต่อเมื่อมีหลายชนิดทำงานร่วมกันจากปฏิกิริยาระหว่างสารไฟโตเคมีคัลของแต่ละชนิด ในขณะที่ไลโคปพีนจะมีผลทางด้านการต้านอนุมูลอิสระได้มากที่สุด เพราะฉะนั้นหากเราการรับประทานอาหารที่มีไลโคพีนและสารแคโรทีนอยด์ในปริมาณที่เพียงพอและสม่ำเสมอ ร่วมกับการดูแลสุขภาพด้านอื่นๆ เช่น การออกกำลังกาย การพักผ่อนให้เพียงพอ และการตรวจสุขภาพตามคำแนะนำของแพทย์ อาจมีส่วนช่วยดูแลสุขภาพระยะยาวได้ แต่ไม่สามารถใช้ทดแทนการรักษาทางการแพทย์หรือรับประกันการป้องกันโรคร้ายได้โดยลำพัง